در طرح "کارت انرژی" دولت جدید به هر ایرانی چقدر خواهد رسید؟

زمانی که دولت‌ها نتوانند قیمت برخی از کالاهای اساسی و استراتژیک را به نرخ واقعی آن نزدیک کنند، برای ارزان ماندن آن کالا یارانه‌ای پرداخت می‌کنند که تنها در محاسبات بودجه‌ای مشخص خواهد شد.

در طرح "کارت انرژی" دولت جدید به هر ایرانی چقدر خواهد رسید؟
گزارش خبر - میثم صمدی خوشخو - یارانه پنهان انرژی کشور

به گزارش خبر،، در تحلیل ارسالی به پایگاه خبری گزارش خبر پیرامون " یارانه پنهان انرژی کشور " آورده است:

یارانه پنهان، عدم النفع دولت به جهت فروش کالاها با قیمت پایین‌تر از قیمت قابل فروش در خارج ازکشور است. آنچه مسئله یارانه‌ها را از منظر تحقق عدالت به  چالش می کشاند نحوه توزیع این یارانه‌ها است. ضریب اصابت یارانه پنهان گاز، برق و بنزین نشان می‌دهد که میزان بهره‌ مندی دهک‌های بالای درآمدی 23 برابر دهک‌های پایین است

آسیب این نوع یارانه به اقتصاد زمانی مشخص می‌شود که همه افراد جامعه بهره‌مندی یکسانی از آن ندارند. در واقع این یارانه نصیب آن گروه از افرادی می‌شود که برخوردارتر هستند؛ مثلاً افرادی که قادرند بیش از یک ماشین خریداری کنند، از بنزین ارزان بهره بیشتری خواهند برد.

برخی حامل های انرژی چون گاز و برق به دلیل شرایط محدود حمل و نقل، قیمت جهانی یکسانی ندارند بنابراین قیمت های منطقه ای باید ملاک محاسبات قیمت قرار بگیرد. بنزین، گازوییل و سایر حامل های انرژی نیز تا حدی با این مشکل مواجه هستند. مساله دیگر مرتبط با موضوع، ارزش هر دلار آمریکا است. همچنین این موضوع که حتی درآمریکا نیز قیمت برای برخی حامل ها بویژه برق و گاز در بخش های مختلف متفاوت است. مثلا قیمت هر مترمکعب گاز مصرفی در بخش خانوار در آمریکا حدود ۱۰ سنت، برای صنعت ۵.۶ سنت و برای بخش تجاری ۷.۵ سنت محاسبه می شود. قیمت منطقه ای برق در آمریکا نیز بسته به بخش مصرف کننده و ایالت ها، بین ۹ سنت تا ۲۲ سنت به ازای هر کیلوات ساعت است.
قیمت بنزین و گازوییل به ازای هر لیتر نیز بترتیب ۶۰-۶۵ سنت و ۵۵-۶۰ سنت است.
قیمت آب نیز در دنیا بسیار متفاوت بوده و قیمتگذاری آن پیچیده است ولی اگر حداقل قیمت های فوق الذکر را برای محاسبه «ارزش واقعی انرژی» تولیدی در کشور و ارزشی که در حال حاضر در حال معامله است مقایسه کنیم میتوانیم تخمین سرانگشتی از رقم این یارانه های پنهان یا ضمنی داشته باشیم. مصرف آب شرب در کشور سالیانه حدود۶۰۰۰ میلیون متر مکعبه که حدود ۸۰٪ در بخش خانگی مصرف میشه.
تولید و مصرف انرژی در کشور ما چقدر است؟
 تولید سالیانه گاز ما حدود ۲۵۰ میلیارد متر مکعب است که ۱۳۰ میلیارد متر مکعب آن مصرف نهایی و مابقی یعنی حدود نیمی از آن در خود شرکتهای تولید گاز و سایر بخش های مشابه مصرف میشود. صنعت و نیروگاه ۶۰٪، پتروشیمی ۱۰٪، بخش خانگی ۲۵٪ و مابقی بخش ها ۵٪ کل گاز مصرفی در کشور را مصرف می نمایند. البته ی چیزی حدود ۷-۱۰٪ ۲۵۰ میلیارد مترمکعب گاز تولیدی در کشور، به خارج از کشور صادر میشه که بلحاظ قیمتی دو تا سه برابر قیمت هایی است که در آمریکا مشاهده می کنیم.
تولید سالیانه برق ما ۳۴۳ میلیارد کیلوات ساعت می باشد که معادل چیزی حدود روزانه ۹۴۰ میلیون کیلووات ساعت است. بخشی از این برق در فرایند تولید خود برق و بخشی در فرایند توزیع از بین میررود و اصطلاحا تلف میشود. ۷۰٪ این برق یعنی سالیانه حدود ۲۴۰ میلیارد کیلووات ساعت به مصرف نهایی میرسد، بنابراین باید در محاسبات قیمتی این عدد را در نظر گرفت.  ۳۵٪ برق در بخش خانگی،۳۵٪ در بخش صنعت، ۱۵٪ در بخش کشاورزی، ۱۰٪ در بخش عمومی و ۵٪ باقیمانده در سایر بخش ها به مصرف می رسد.
تولید روزانه بنزین ما هم اکنون ۱۲۰ میلیون لیتر است که سالیانه حدود ۴۳.۸ میلیارد لیتر می شود. بیش از ۹۵٪ از این میزان بنزین در بخش حمل و نقل (عمدتا سفر و مسافرت) استفاده می شود. ۶۲٪ در بخش سواری، ۲۲٪ وانت، ۸٪ تاکسی، ۶٪ موتورسیکلت و مابقی کامیون و کامیونت مصرف می گردد که در مجموع و بطور متوسط روزانه  ۱۰۰ میلیون لیتر مصرف شده و مابقی صادر می شود.
 تولید و مصرف روزانه گازوییل کشور ۹۰ میلیون لیتر است که ۶۰٪ در بخش حمل و نقل (جاده ای عمدتا بار) مصرف میشود. ۹۵٪ مصرف بخش حمل و نقل متعلق به ۳۷۵ هزار دستگاه کامیون جاده ای، ۱۸ هزار دستگاه اتوبوس جاده ای و ۲۵ هزار دستگاه مینی بوس جاده ای است. تنها ۵٪ گازوییل مصرفی در بخش حمل و نقل مربوط به قطار و کشتی می شود.
CNG حامل دیگری است که مصرف روزانه ش در ایران حدود ۲۲ میلیون متر مکعب و مصرف سالیانه ش ۸ میلیارد متر مکعب می باشد و عمدتا توسط وسائل نقلیه دوگانه سوز مصرف می گردد. هر متر مکعب CNG معادل یک لیتر بنزینه. ۴۵٪  از این حامل انرژی را وانت ها، ۳۰٪ سواری، ۱۵٪ تاکسی و ۱۰٪ باقیمانده را سایر وسایل نقلیه مصرف می کنند.

سوخت جت هم  حامل انرژی است و روزانه حدود ۵ میلیون لیتر مصرف می شود.

قیمت و یارانه پنهان حامل های انرژی در ایران؛
✔️آب؛ 
 قیمت هر متر مکعب آب (هزار لیتر) در ایران ۷۰۰ تومان است، در حالی که قیمت تمام شده آن بالاتر از ۲۵۰۰ تومان می باشد. این در حالی است که در کشورهای توسعه یافته هر متر مکعب آب شرب بین ۶۰ تا ۹۰ سنت بفروش میرسد. البته این قیمت در کشورهای در حال توسعه در محدوده ۲۰-۴۰ سنت است. برای محاسبه یارانه پنهان،همان ۲۰ سنت به ازای هر لیتر را در نظر میگیریم. ۶۰۰۰میلیون متر مکعب آب را به قیمت متوسط ۷۰۰ تومان به فروش می رسانیم. با محاسبه نرخ ۲۰ سنت و فرض دلار تعادلی ۲۰ هزار تومان، قیمت واقعی هر متر مکعب آب باید ۴۰۰۰ تومان باشد نه ۷۰۰ تومان فعلی. مابه التفاوت این دو رقم ضربدر ۶۰۰۰ میلیون متر مکعب، معادل ۲۰ همت یا ۱ میلیارد دلار می شود  که مجموع یارانه پنهان آب شرب در ایران می باشد.
✔️برق؛
 قیمت هر کیلووات ساعت برق در ایران با توجه به بخش و نوع مصرف چیزی بین ۲۰ تومان تا ۴۲۰ تومان به ازای هر کیلووات ساعت است. طبق برآوردها میانگین موزون قیمتی که ادر حال حاضردریافت می گردد چیزی در حدود ۱۵۰ تومان است. قیمت جهاتی و منطقه ای برق متفاوت بوده و برخی عدد ۱۲ سنت را برای ایران در نظر میگیرند اما ما از عدد ۹ سنت استفاده میکنیم. با دلار ۲۰ هزار تومانی یعنی هر کیلووات ساعت برق مصرفی توسط تمامی بخش ها در ایران باید بطور متوسط ۱۸۰۰ تومان محاسبه شود نه ۱۵۰ تومان. بنابذاین ۲۴۰ میلیارد کیلووات مصرف در مابه التفاوت دو قیمت فوق الذکر حدود ۳۹۶ همت یا ۱۹.۸ میلیارد دلار میشود.
✔️بنزین و گازوییل؛
مصرف روزانه بنزین ۱۰۰ میلیون لیتر و گازوییل ۹۰ میلیون لیتر است؛ قیمت متوسط جهانی هر لیتر بنزین هم اکنون ۶۰ سنت و گازوییل ۵۵ سنت می باشد. با توجه به میانگین قیمت ۲۰۰۰ تومانی کنونی بنزین و ۳۰۰ تومانی گازوییل، یارانه پنهان بنزین و گازوییل به ترتیب ۳۶۵ همت و ۳۵۰ همت است که به دلاری به ترتیب ۱۸.۲ میلیارد دلار و ۱۷.۵ میلیارد می شود.
✔️گاز؛
مصرف گاز ۲۵۰ میلیارد متر مکعب است که بر اساس وزن و سهم و قیمت گاز در هر بخش، قیمت متوسط هر متر مکعب گاز مصرفی در حال حاضر ۲۵۰ تومان می باشد و با توجه به متوسط قیمت جهانی ۷ سنتی هر مار مکعب گاز، یارانه پنهان این حامل انرژی ۲۸۷ همت یا ۱۴.۳ میلیارد دلار بدست میاد.
✔️سایر حامل ها؛
بر اساس محاسبات، یارانه پنهان سایر حامل ها حدود ۲۰ همت یا ۱ میلیارد دلار است.
نتیجه؛
مجموع ریالی یارانه پنهان انرژی در اقتصاد ما با توجه به محاسبات بالا و با دلار ۲۰ هزار تومان در حدود ۱۵۰۰ همت یا ۷۲ میلیارد دلار برآورد شد. بر اساس سهم خانوار از مصرف ۴ حامل اب، برق، گاز و بنزین، در طرح کارت انرژی در مجموع به هر نفر ایرانی به ارزش مجموع (قیمت متوسط جهانی بر پایه قیمت های امروز)  ماهیانه ۵۰۲ هزار تومان پرداخت می شود. برای یک خانواده ۵ نفره چیزی حدود ۲.۵ میلیون تومان در ماه است که پس از پرداخت هزینه های مصرف چهار حامل مزبور، در صورت مصرف کمتر از متوسط و سرانه کشور، رقم مازادی نصیب وی خواهد شد. مازاد انرژی ماهیانه در این کارت از طریق کانال بازاری متشکل ( و به بصورت آنلاین) خرید و فروش و معامله خواهد شد.