بازار نوپای متشکل ارزی چیست و با چه مکانیزمی کار می کند؟

بازار متشکل ارزی مکانی برای عرضه و تقاضای بی‌واسطه ارز است که بر معاملات آنی و نقدی اسکناس تمرکز دارد. با ایجاد این بازار و مشخص‌ شدن نرخ ارز در داخل کشور، عناوینی مانند دلار سلیمانیه یا دلار هرات به حاشیه می رود در نتیجه فشارهای بیرونی برای تعیین نرخ ارز به حداقل می‌رسد.

بازار نوپای متشکل ارزی  چیست و با چه مکانیزمی کار می کند؟
گزارش خبر - بازار نوپای متشکل ارزی

به گزارش خبر، "میثم صمدی خوشخو" در تحلیل ارسالی به پایگاه خبری گزارش خبر  در خصوص بازار نوپای متشکل ارزی و مکانیزم اجرایی آن آورده است ؛

بازار متشکل ارزی مکانی برای عرضه و تقاضای بی‌واسطه ارز است که بر معاملات آنی و نقدی اسکناس تمرکز دارد. با ایجاد این بازار و مشخص‌ شدن نرخ ارز در داخل کشور، عناوینی مانند دلار سلیمانیه یا دلار هرات به حاشیه می رود در نتیجه فشارهای بیرونی برای تعیین نرخ ارز به حداقل می‌رسد. تمام افراد می‌توانند در بازار متشکل به خرید و فروش ارز بپردازند، ولی تنها معامله‌گران بزرگ بازار یعنی بانک‌ها، صرافی‌ها و بانک مرکزی در قامت بازارساز حضور هستند. در بازار متشکل تنها معاملات نقدی انجام می گیرد و در همین یک سال و دو ماهی که شروع به کار کرده بیش از 700 میلیون دلار معامله شده است، در ابتدا معاملات تا سقف 50 هزار دلار، سپس 100 هزار دلار به انجام می رسید، در حال حاضر سقف معاملات 500 هزار دلار است. بازیگران اصلی این بازار نوپا کانون صرافان، کانون بانک‌های خصوصی و شورای هماهنگی بانک‌های دولتی هستند و بانک مرکزی به عنوان بازیگردان اصلی، نرخ ارز را مدیریت می‌کند. نظارت بانک مرکزی بر این بازار به صورت سیستماتیک و غیرمستقیم است. در ابتدای سال 99 این بازار 110 عضو داشت که شامل 15 بانک، 20 صرافی بانکی و صرافی‌های غیربانکی بود. در حال حاضر حدود 350 عضو در بازار متشکل وجود دارند که بیش از نیمی از اعضا، صرافی‌ها و بانک‌ها هستند. برای درک بهتر بازار متشکل ارزی باید سامانه های نظارتی بانک مرکزی را بشناسیم:

الف: سامانه سنا (سامانه نظارت ارزی) چیست؟

درگاهی است که صرافی ها باید معاملات روزانه ارزی را در آن ثبت نمایند. این سامانه در آدرس اینترنتی https://www.cbifs.com/sana در دسترس است. مطابق قوانین بانک مرکزی جمهوری اسلامی همه صرافی‌ها ملزم به ارائه اطلاعات نرخ‌ های خرید و فروش ارز در سامانه نظارت ارزی (سنا) هستند. این پایگاه میانگین وزنی نرخ خرید و فروش همه اسعار مورد معامله را محاسبه و نمایش می‌دهد، بنابراین از صحت بالایی برخوردار است و می‌توان جهت خرید و فروش ارز به آن استناد کرد. نرخ‌های ارز در سایت سنا روزانه بر اساس هر ساعت نمایش داده می شود. چنانچه تخلفی از صرافان در ثبت ماملاتشان سر بزند با برخورد بانک مرکزی مواجه می‌شوند.

ب: سامانه نیما (نظام یکپارچه معاملات ارزی) چیست؟

برای اینکه خریداران و فروشندگان بتوانند به راحتی ارز را تامین نمایند، سامانه نیما توسط بانک مرکزی راه اندازی شد. خریداران و فروشندگان به وسیله این سامانه می توانند در محیط الکترونیک، فرآیندهای ارزی خود را با توجه به نیازهایشان انجام بدهند. در اولین گام صرافی ها به عنوان فروشنده ارز و از طرف دیگر وارد کنندها به عنوان متقاضی خرید ارز (برای تامین نمودن ارز کالاهای وارداتی) به شمار می روند. این سامانه برای سیاست گذاران مدیریت بازار ارز را آسان نموده و همچنین برای متقاضیان ارز امکان فعالیت های روشن و دقیق را محیا می کند. در صورتی بازرگان ها می خواهند سفارش های غیربانکیشان را ثبت نمایند باید به سامانه جامع تجارت مراجعه نمایند. سامانه. سامانه نیما، عملا" بازاری است که در آن نرخ ارز توسط صادرکننده و واردکننده به تعادل می‌رسد و به تدریج با نرخ بازار آزاد یکی می شود.

مکانیزم بازار متشکل ارزی

در بازار متشکل ارزی، ارزها به‌ صورت نقد معامله می‌شوند و نرخ‌ها در این بازار بر اساس عرضه و تقاضا مشخص می شود. خریداران و فروشندگان با سازوکاری مانند بورس، پیش از آغاز معاملات، تقاضاهای خود را ثبت کرده و در نهایت بر اساس نزدیک‌ترین قیمت، معاملات انجام خواهد شد. می‌توان انتظار داشت معاملات انجام شده در بازار متشکل ارز بر همان سبک و سیاق معاملات جاری بازار باشد که بر اساس نرخ کشف‌ شده در سنا و با اخذ کارمزد انجام می‌شود با این تفاوت که در بازار متشکل جدید، نرخ ارز نیز تحت نظارت بانک مرکزی کشف قیمت خواهد شد. امروزه نرخ بازار متشکل ارزی به یک شاخص تبدیل شده و در دید عموم قرار دارد. اساسا" بازار معاملات نقدی ارز به نوعی به قیمت ارز علامت می‌دهد. لذا می توان یکی از اهداف بازار متشکل را اثربخشی در مدیریت و افت قیمت ارز دانست. در بازار متشکل قیمت تحت مکانیزم عرضه و تقاضا شکل می‌گیرد. مانند سازمان بورس، تابلوی این بازار نیز خریداران و فروشندگان را لیست می‌کند و در سمت عرضه، صرافی‌های عرضه کننده بر اساس پایین‌ترین قیمت فروش و در سمت تقاضا، صرافان متقاضی بر اساس بالاترین قیمت پیشنهادی خرید فهرست می‌شود. برخلاف بازار موجود که حد نوسان روزانه برای قیمت وجود ندارد، در بازار متشکل به دلیل حضور پررنگ تنظیم‌گر، حد نوسان روزانه وجود دارد که اکنون 10 درصد است. البته این محدوده منعطف است؛ به این معنی که هنگامی که شرایط از نظر اقتصادی و سیاسی خاص باشد، هیات مدیره بازار متشکل می‌تواند حد نوسان را تا سقف ۲۰ درصد ارتقا دهد. صرافی‌های عضو بازار متشکل ارزی تنها از بازار متشکل ارزی می‌توانند ارز خریداری کنند و باید ارز خریداری شده را به مردم بفروشند و سپس در سامانه سنا ثبت نمایند .بازار متشکل ذیل یک شرکتی تشکیل شده است و سهامدارانی دارد که بازیگران خود بازار هستند. بازیگر بزرگ بازار متشکل نیز بانک مرکزی است که در چارچوب اهداف سیاست‌گذاری‌اش می‌تواند در موقعیت‌های خرید و فروش شرکت کند و نرخ و ثبات بازار را به سوی اهدافش نیل کند. بانک مرکزی سقف خرید و فروش نقدی ارز در بازار متشکل ارزی را مشخص می نماید. تنها بانک عامل در بازار متشکل برای دریافت و تحویل ارز بانک ملی است که شعب منتخب آن ارز را از فروشنده دریافت می نمایند و همچنین به خریدار تحویل می دهند. در مرحله اول ارزهای قابل معامله در بازار متشکل، دلار و یورو بودند و درهم امارات در مرحله بعد به ارزهای بازار اضافه شد. به زودی ارزهای دیگر نیز به این بازار نوپا خواهند پیوست.

 اهداف و مزایای ایجاد بازار متشکل ارزی:

  • شکل‌گیری نرخ تعادلی ارز بر اساس عرضه و تقاضا
  • ایجاد مرجعی برای کشف نرخ و نرخ گذاری با کنترل و نظارت بانک مرکزی
  • ساماندهی و توسعه بازار نقدی ارز
  • کوتاه شدن دست دلالان بازار ارز و بازارهای غیررسمی در تعیین نرخ ارز
  • افزایش شفافیت مالی معاملات و فعالیت بازیگران اصلی بازار ارز
  • کمک به یکسانسازی نرخ ارز
  • ایجاد سازوکاری امن و قابل اتکا برای انجام تسویه وجوه معاملات ارزی
  • هویتبخشی و سامان دهی بازیگران عمده بازار ارز
  • اعتباربخشی و رتبه بندی اعضاء و بازیگران عمده بازار ارز