ارز 4200 تومانی، خوب یا بد؟ از کجا آمد؟

ریشه بسیاری از مشکلات کشور را دو نرخی بودن ارز است. طی نزدیک به سه سال اخیر که سیاست ارز 4200 تومانی اجرا شده است، همواره بحث درباره حذف این ارز و اختصاص ارز به نرخ نیمایی برای کالاهای اساسی و اختصاص مابه التفاوت ریالی ارز 4200 تومانی و ارز نیمایی به مردم در قالب نقدی یا کالایی مطرح بوده است.

ارز 4200 تومانی، خوب یا بد؟ از کجا آمد؟
گزارش خبر-ارز 4200 تومانی-میثم صمدی خوشخو

به گزارش خبرنگاران بورس، بانک و بیمه گزارش خبر، در مصاحبه میثم صمدی خوشخو با دکترمصطفی نصر اصفهانی، مدرس دانشگاه و اقتصاددان وضعیت قیمت ارز در کشور اینگونه بررسی شد: ارز ۴۲۰۰ تومانی، بیانگر و نشانه ی یک سهل انگاری در خصوص مسایل اقتصادی کلان توسط یک سیاست گذار است. در علم اقتصاد و در نظریه سیستم ها، اقتصاد را از پیچیده ترین سیستم ها می دانیم. ولی نگاه سیاست گذار به اقتصاد اینگونه نیست و اقتصاد را ساده می انگارد. ره یافتی که مدیران کشور از این موضوع داشتند برای سیستم های ساده و ابتدایی نیز کاربردی ندارد، در حالی که سیستم های اقتصادی سیستم های کاملا" پیچیده  (Complex systems) هستند.

ارز ۴۲۰۰ تومانی از کجا آمد؟

متاسفانه این موضوع برای کسی مشخص نیست، همچنین مشخص نیست در جلسه تعیین عدد ۴۲۰۰ تومان چه اتفاقاتی رخ داده و اینکه در ذهن مدیران چه می گذشته کسی باخبر نیست. اینکه وحی شد یا از چیزی الهام گرفتند.

زمانی که دلار حدود 6 هزار تومان بود، نرخ ارز ۴۲۰۰ تومانی تعیین شد، سپس تا 30 هزار تومان بالا رفت و در حال حاضر حدود 20 هزار تومان است ولی با این وجود ارز ۴۲۰۰ تومانی همچنان تغییر نکرد، آیا این پروسه در اقتصاد طبیعی است؟

این سیاست از ابتدا و از اساس غلط بود. فلسفه آن کمک به اقشار ضعیف جامعه است که محقق نشد. از آنجایی که سیاستی هوشمند و هدفمند نبود اثر بخش هم نشد. یعنی ارز ۴۲۰۰ تومانی به یکسری از کالا تخصیص داده شد، ولی قیمت همان اجناس در بازار با ارز آزاد تعیین و معامله می شود.

وقتی ارز اختصاصی کره حذف شد، افزایش قیمت ایجاد کرد و به برخی کالا های دیگر هم تاثیر گذاشت، علت چیست؟

واقعیت اینجاست که سیستم اقتصاد کشور مریض است.  الزامی ندارد شوک قیمت کره به بخش های دیگر تسری یابد. فلسفه اولیه این سیاست ها (کمک به قشر ضعیف جامعه) را نباید فراموش کنیم، میتوان موضوع یارانه بنزین را مثال بزنیم. در موضوع یارانه بنزین هم هدف کمک به اقشار آسیب پذیر بود ولی خروجی سیاست بطور عکس عمل کرد. چند درصد فقرا ماشین دارند؟ اگر فقرا ماشین دارند چقدر مسافرت می روند؟ پس این طرح نه بازدهی داشت و نه عدالتی رعایت شد بلکه ظلم هم بود. چرا که سود آن را افرادی که چندین ماشین داشتند و دائم در سفر بودند بردند. کل پروسه ارز ۴۲۰۰ تومانی فساد زاست،  از ابتدای پروسه یعنی تخصیص تا قیمت کالایی که به مصرف کننده میرسد.

در حال حاضر صحبت از ارز با قیمت های تعیین شده دیگر (یازده و...) است، آیا کارایی دارد؟

متاسفانه سازمان برنامه، مسئول تدوین بودجه کشور، نهادی ناکارآمد است، اینجانب مدتی در این سازمان مشاور معاونت محترم بودجه بودم و تا زمانی که خود با موضوعات بوجه برخورد مستقم نداشتم، پس از حضور در سازمان  و تجربه  کار در آنجا برایم مشخص و مسجل شد که تدوین بودجه کشور پشتوانه علمی ندارد. در آن زمان پشت در دفتر مدیر ارشد سازمان هئات ها برای چانه زنی جهت دریافت بودجه بیشتر حضور داشتند. در صورتی که بوجه ریزی باید طوری صورت پذیرد که انتروپی (entropy) بالا نرود. این سازمان بیشتر شبیه یک سازمان بروکراتیک اداری است تا یک نهاد سیاست گذار علمی.

برخی اتحادیه اصناف معتقدند این احتمال وجود دارد که در صورت برداشتن ارز ۴۲۰۰ تومانی، امکان ارزان شدن کالا ها وجود دارد؟

این امکان وجود دارد. بطور مثال با افزایش نرخ ارز نیمایی ورود ارز آزاد افزایش و نرخ ارز آزاد کاهش یابد. شرکت ها و مردم هزینه های فرصت را با ارز آزاد برآورد می کنند و اگر  ارز آزاد کاهشی باشد سطح قیمت ها هم کاهش می یابد.

 

در دوره هایی از اقتصاد ایران نرخ رشد دلار و قیمت دلار تا حدودی ثابت  و اندک بود، علت رشد شدید نرخ دلار در سال های اخیر چیست؟ و کجای راه را غلط رفتیم؟

تنها راه جلوگیری از این موضوع، کنترل نقدینگی و تورم است، تا زمانی که نقدینگی در حال افزایش باشد نمیتوان تورم را کنترل کرد و سراغ سیاست های دستوری خواهیم رفت. در بهترین حالت با ورود ارز، دولت می تواند در کوتاه مدت بصورت دستوری نرخ ارز را پایین نگه دارد. سال ها طول می کشد تا با مدیریت و کنترل نقدینگی نرخ ارز را با ثبات نگه داشت. اگر دقت کنیم تنها کشور هایی که تورم بالا دارند نمیتوانند نرخ ارز را کنترل نمایند، لذا در کوتاه مدت با ارائه ابزار های پوشش ریسک و بازارگردانی محدود بازار ارز، طلاطم را  می توانیم کاهش دهیم ولی بطور موقت.